Hoài nghi về khả năng đột biến của nCoV

nCoV có thể đột biến giống như mọi loại virus khác. Ảnh minh họa: Fox.

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học ở Trung Quốc phân tích hệ gene của virus trên mẫu bệnh phẩm lấy từ 103 bệnh nhân Covid-19. Họ phát hiện những dị biệt trong hệ gene và chia nCoV thành hai loại tạm gọi là loại L và S. Nhóm nghiên cứu vắng kết quả trên tùng san National Science Review hôm 3/3.

Họ nhận thấy loại L chiếm 70% số mẫu bệnh phẩm và truyền nhiễm mạnh hơn. Sự phổ biến của loại này giảm dần từ đầu tháng 1/2020. Loại thường gặp bây chừ là loại S cũ hơn, do những can thiệp của con người như cách ly có thể đã giảm khả năng lan rộng của loại L.

Tuy nhiên, Nathan Grubaugh, nhà dịch tễ học ở Trường Y tế Công cộng Yale, người không tham gia nghiên cứu, cho rằng kết luận của nhóm tác giả "đơn thuần là suy đoán". Một lý do là các đột biến mà họ đề tới rất nhỏ, chỉ diễn ra trên hai nucleotide, khối cấu tạo căn bản của gene. (nCoV dài gồm khoảng 30.000 nucleotide).

Những thay đổi cực nhỏ này vững chắc không có tác động lớn đến hoạt động của virus, vì vậy kết luận có hai loại virus khác nhau là "không xác thực". ngoại giả, nhóm nghiên cứu chỉ coi xét 103 trường hợp. Đó là tập mẫu rất nhỏ trong tổng số ca nhiễm virus. Quá trình tìm ra các đột biến mà virus sang trọng trên khắp thế giới đòi hỏi nhiều công sức và thỉnh thoảng mất hàng năm trời để hoàn tất.

Nhiều chuyên gia khác cũng đồng ý với Grubaugh. Phát hiện nCoV đột biến thành hai loại, trong đó loại L gây bệnh nghiêm trọng hơn, "kiên cố là một sự diễn giải số liệu", Richard Neher, nhà sinh học và vật lý học ở Đại học Basel tại Thụy Sĩ. Tác động về mặt số liệu này có thể do việc lấy mẫu sớm ở nhóm L, dẫn tới tỷ lệ tử vong cao hơn hẳn. Nhóm tác giả bẩm cũng dấn dữ liệu trong nghiên cứu của họ "vẫn còn rất hạn chế" và họ cần theo dõi tiếp với bộ dữ liệu rõ hơn để hiểu rõ hơn virus tiến hóa như thế nào.

Theo Grubaugh, trên thực tại, đột biến là một phần tự nhiên trong vòng đời của virus và hiếm khi tác động mạnh tới dịch bệnh. Virus ARN, những virus có nguyên liệu di truyền chính là ARN thay vì ADN, bao gồm nCoV, đột biến luôn và không có cơ chế để sửa chữa lỗi như tế bào của người. Nếu không có lợi cho virus, đột biến thường bị loại bỏ ưng chuẩn tuyển lựa thiên nhiên, cơ chế tiến hóa giúp tổ chức vi sinh vật thích nghi tốt hơn với môi trường sống. Những đột biến khác lưu lại và ẩn vào hệ gene thường nhật của virus.

Các gene khác nhau mã hóa cho các đặc điểm như mức độ nghiêm trọng của virus hay khả năng truyền sang người khác. Do đó, để virus trở nên nghiêm trọng hơn hoặc lây truyền dễ dàng hơn, nhiều gene cần phải đột biến. Dù nhìn chung, tỷ lệ đột biến của virus khá cao, rất khó tìm thấy virus thay đổi phương thức lây lan giữa người với người qua một khoảng thời kì ngắn như vậy.

Grubaugh cũng nhận định hai loại virus nCoV L và S vẫn giống nhau về mặt di truyền, do đó đột biến không ảnh hưởng tới việc phát triển vaccine mới. Các nhà sinh sản vaccine không nên lo ngại về điều này. Tuy nhiên, khi vaccine ra đời, virus có thể thích nghi và phát triển đề kháng. Nhưng cảnh huống này ít có khả năng xảy ra bởi những virus ARN khác như bệnh sởi, quai bị và sốt vàng da không phát triển đề kháng với vaccine.

Những đột biến giúp các nhà khoa học theo dõi diễn biến của virus, theo Grubaugh. thí dụ, một nhóm nhà nghiên cứu Brazil gần đây cô lập nCoV từ hai bệnh nhân được công nhận nhiễm Covid-19 và giải trình tự hệ gene hoàn chỉnh của cả hai mẫu bệnh phẩm. Họ nhận thấy hệ gene ở hai mẫu không chỉ khác nhau mà còn khác hệ gene của những mẫu virus đã giải lớp lang ở Vũ Hán, Trung Quốc. Virus lấy từ một bệnh nhân ở Brazil có hệ gene rưa rứa trường hợp mắc bệnh ở Đức, trong khi bệnh nhân còn lại có mẫu virus giống ca nhiễm ở Anh. Điều này có nghĩa hai bệnh nhân có liên hệ với các ca nhiễm ở châu Âu nhưng không hệ trọng đến nhau, Grubaugh cho biết.

An Khang (Theo Live Science )